Đại tướng với con sông quê hương

Phan Thị Thanh Mai

Tác phẩm đạt giải nhất Cuộc thi viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp của báo Đời sống & Pháp luật.

Những ai đã từng về thăm huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình, quê hương của Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn có cảm giác ngỡ ngàng, thú vị và mê say trước vẻ đẹp của mơ màng của dòng sông Kiến Giang. Con sông nhỏ hiền hoà như một dải lụa xanh biếc chảy từ miền rừng núi xanh thẳm, men theo những làng quê thanh bình yên ả, chảy xuôi ra biển cả. Đoạn sông chảy qua trung tâm huyện lỵ huyện Lệ Thuỷ uốn khúc quanh co, chia làm ba nhánh sông nhỏ, mang đến vẻ đẹp nên thơ cho vùng phố huyện này. Sông Kiến Giang chảy qua làng An Xá, xã Lộc Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ, địa danh đã trở nên nổi tiếng nhờ có ngôi nhà năm xưa gia đình Đại tướng sinh sống, và cả tuổi thơ của Đại tướng cũng đã trải qua ở nơi này.

Đối với những con người sinh ra và lớn lên trên miền quê sông nước, sự gắn bó và kỷ niệm đối với dòng sông là vô cùng thân thuộc và sâu sắc. Dường như trong tâm hồn vị Đại tướng thiên tài của nhân dân, tình yêu quê hương đất nước tha thiết cũng có một phần khởi nguồn từ tình yêu với con sông xứ Lệ tươi đẹp này.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh vào mùa nước lũ, theo sử sách thì Ông sinh ra vào ngày 25 tháng 8 dương lịch, nhằm ngày 2 tháng 7 âm lịch, đúng vào mùa mưa lũ ở dòng sông quê. Ở các xã ven sông Kiến Giang bao gồm xã Xuân Thuỷ, An Thuỷ, Lộc Thuỷ và toàn bộ khu vực thị trấn Kiến Giang, vùng trung tâm huyện lỵ Lệ thuỷ từ bao đời nay hầu như năm nào cũng phải hứng chịu lũ lụt vào mùa mưa. Những ngày mưa lũ, dòng sông Kiến Giang trong xanh hiền hoà bỗng đỏ ngầu phù sa, từng con nước hung dữ tràn lên bờ, nhấn chìm tất cả nhà cửa, ruộng đồng, cây cối… Tuổi thơ của những đứa trẻ lớn lên bên sông Kiến Giang được khắc ghi bằng những trận lũ kinh hoàng như vậy qua hàng năm.

Một lần, nhân dịp về thăm ngôi nhà của gia đình ở làng An Xá, Đại tướng đã kể lại kỷ niệm với dân làng là thuở Đại tướng còn là một cậu bé, một lần nước lũ sông Kiến Giang tràn lên bờ, nhấn chìm ngôi nhà của gia đình Đại tướng, Ông đã nghĩ cách chạy ra cây mít ở trong vườn nhà và trèo lên ngồi ở trên cây để tránh lũ. Đại tướng đã trên cây mít một thời gian khá lâu cho đến khi người lớn ở trong nhà đỡ tất bật bận rộn và đi tìm ông. Cây mít năm xưa mang kỷ niệm thời thơ ấu đó của Đại tướng trải qua mưa nắng thời gian giờ đã đổ mất và con cháu của ông đã trồng lên chỗ gốc cây cũ một cây mít khác. Đại tướng thuở thiếu thời, cũng như người dân vùng sông nước xứ Lệ này cũng đã học được cách sống chung với lũ và thích ứng với điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt ở vùng đất này. Dường như cuộc chiến đấu để giành giật sinh mệnh với thiên nhiên hoang dã khắc nghiệt đã mang đến cho người dân vùng đất này, trong đó bao gồm cả vị Đại tướng của nhân dân lòng can đảm từ thuở tấm bé.

Những con nước lũ ào đến nhấn chìm nhà cửa làng mạc nhưng cũng mang đến phù sa màu mỡ bồi đắp cho những cánh đồng thẳng cánh cò bay ven sông, mang đến mùa màng bội thu cho người nông dân. Mùa lũ cũng là mùa mà các ngư dân ven sông đánh bắt được nhiều hơn những mẻ cá sông tươi ngon và các thợ bẫy chim, bắt ếch cũng có nhiều cơ hội thả lưới, buông câu. Chợ Tréo, vốn là chợ huyện lớn nhất và có lịch sử lâu đời từ nhiều thế kỷ trước trở nên sống động hấp dẫn hơn sau những ngày mưa lũ nhờ các loại thuỷ sản tôm, cá, cua, ốc, ếch ngon lành được đánh bắt từ sông Kiến Giang.

Cũng như mỗi một người dân xứ Lệ, khi xa quê đi đến những miền đất khác của tổ quốc, Đại tướng luôn nhớ nhung những món ăn của miền quê sông nước này. Trong bài báo “Đại tướng Võ Nguyên Giáp và lần về thăm quê cuối cùng”, tác giả Trọng Thái có nhắc đến một trong những món ăn mà Đại tướng yêu thích đó là món cá bống kho Lệ Thuỷ. Đây chính là món ăn làm từ cá bống sông Kiến Giang tươi ngon. Cá bống sông Kiến Giang có hai loại, cá bống vàng và cá bống đen, người dân còn gọi là cá bống đất. Hai loại cá bống này thường được người dân ở đây làm món cá bống kho tiêu rất thơm ngon. Vào mùa mưa gió, nếu được ăn bát cơm trắng nấu bằng thứ gạo thơm trồng từ vùng đất xứ Lệ cùng với món cá bống sông Kiến Giang kho mặn quả là một niềm hạnh phúc của người dân vùng quê này.

Đặc biêt, người dân vùng ven sông Kiến Giang quê hương Đại tướng còn lưu giữ một truyền thống đẹp từ bao đời nay, đó là hội đua thuyền truyền thống trên sông. Lễ hội bắt nguồn từ lễ cầu mưa, cầu mùa màng tươi tốt mang tính chất tín ngưỡng dân gian gắn liền với đời sống sản xuất, chống chọi với thiên tai lũ lụt của cư dân vùng sông nước từ thuở xa xưa. Ngày nay, lễ hội đua thuyền được tổ chức thường xuyên hàng năm vào ngày Quốc Khánh mồng 2-9 thu hút hàng trăm vận động viên là trai tráng trong vùng tham gia và có đến hàng vạn người dân từ khắp nơi trong huyện Lệ Thuỷ và các địa phương khác của tỉnh Quảng Bình đến cổ vũ. Đây cũng là một trong những lễ hội lớn nhất của tỉnh Quảng Bình mang lại bầu không khí náo nhiệt, vui vẻ cho người dân trong dịp lễ Quốc Khánh hàng năm.

Trong kho ảnh tư liệu của huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình vẫn còn lưu giữ bức ảnh Đại tướng mặc quân phục đứng trên thuyền trên sông Kiến Giang giơ tay vẫy chào đoàn thuyền đua tiến về phía trước. Hình ảnh vị Đại tướng già, mái tóc bạc phơ đứng trên thuyền cùng người dân cổ vũ các vận động viên tham gia lễ hội đua thuyền mang đến một xúc cảm sâu sắc cho những người chứng kiến. Ngắm nhìn bức ảnh ấy, dường như có thể nhìn thấy nụ cười ấm áp trong đôi mắt hiền từ của Đại tướng, và có thể đọc được tình cảm sâu nặng của Ông đối với quê hương, với người dân xứ Lệ.

anh-du-thi-3
Đại tướng Võ Nguyên Giáp cổ vũ thuyền đua trong Hội đua thuyền trên sông Kiến Giang. (Ảnh: Phan Thị Thuận).

Cũng một cảnh khác chụp Đại tướng đứng trên thuyền ở trên một bến sông, trong bức ảnh này ông mặc bộ vét màu xám lịch sự trang nhã đang vui vẻ cúi xuống giơ hay tay vốc nước sông lên. Từng giọt nước sông Kiến Giang tý tách rơi xuống dưới tay vị tướng quân có mái tóc bạc phơ, khuôn mặt phúc hậu. Xa xa, có một con thuyền đang lướt nhanh trên mặt sông xanh lấp lánh ánh bạc. Xa hơn nữa là khung cảnh làng quê yên bình dưới bóng tre. Hình ảnh này gợi nên trong lòng người dân ấn tượng về một vị Đại trướng thân thương, bình dị, gần gũi như một người ông, một người cha kính yêu đi công tác xa lâu ngày trở về thăm nhà.

anh-du-thi-2

Đại tướng Võ Nguyên Giáp với sông Kiến Giang. (Ảnh: Phan Thị Thuận).

 Một bức ảnh tư liệu khác chụp cảnh Đại tướng đứng trên chiếc cầu bắc qua sông Kiến Giang. Theo lời kể của thợ ảnh Phan Thị Thuận, người thường xuyên tham dự với vai trò là người thợ chụp ảnh cho Đại tướng trong những lần Đại tướng về thăm quê  kể rằng: Đây là bức ảnh bà chụp cho Đại tướng trong lần Ông về thăm quê năm 1987. Lúc đó, đứng ở trên cầu Đại tướng bảo: “Cô phóng viên nhỏ hãy chụp cho bác một tấm hình có ngã ba sông, có mũi Viết, có cả chợ Tréo nữa”.

Hơn 20 năm trôi qua, bức ảnh qua lớp bụi thời gian đã ố vàng, nhưng vẫn có thể nhìn thấy rõ hình ảnh vị Đại tướng trong bộ quân phục giản dị đứng vịn tay vào thành cầu. Phía sau ông có bến nước, con đò nhỏ, có làng quê ven sông, xa xa còn có cả vùng ngã ba sông, có bóng dáng của mũi Viết, có cả chợ Tréo nữa. Chỉ bằng một câu nói đó và bức ảnh này đã có thể hiểu thấu hiểu được tình yêu tha thiết của Đại tướng với dòng sông Kiến Giang, với quê hương xứ Lệ. Bởi là người dân gốc Lệ Thuỷ, ai cũng biết được sông Kiến Giang đẹp nhất là ở vùng ngã ba sông, nơi đó con sông chia làm ba nhánh, một trong những nhánh sông đó chảy xuôi về phía làng An Xá, xã Lộc Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ, chính là nơi chốn rau cắt rốn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Còn mũi Viết mà Đại tướng nhắc đến trong câu nói trên chính là doi đất nhỏ có hình thù trông giống như mũi một ngòi viết nằm chìa ra phía ngã ba sông Kiến Giang. “Mũi Viết” của sông Kiến Giang vốn mang một câu chuyện dân gian đậm chất huyền thoại. Chuyện kể rằng thuở xưa có một anh học trò nghèo chăm chỉ đùi mài kinh sử, gần đến ngày Nhà Vua mở khoa thi, anh bèn lên Kinh đô để ứng thi. Người con gái yêu anh đã tiễn anh ra tận bến sông. Để chứng minh cho quyết tâm và lòng thuỷ chung của mình, anh đã cắm cây bút ở ngay bến sông đó, thề nguyền sẽ cố gắng thi đỗ đạt công danh như ý và trở về vinh quy bái tổ, thực hiện ước hẹn nên duyên cùng người yêu. Mảnh đất nhỏ nơi anh học trò cắm bút đó nhô ra giữa sông, có hình dáng như mũi viết nên dân gian đặt tên là Mũi Viết.

Hình ảnh chiếc cầu trong bức ảnh của Đại tướng tên là cầu Xuân Phong, cầu bắc ngang qua dòng Kiến Giang, nối liền hai xã Phong Thuỷ và Xuân Thuỷ của huyện Lệ Thuỷ. Đứng trên cầu Xuân Phong có thể nhìn bao quát cả một vùng sông nước Kiến Giang trù phú nên thơ với xóm làng xanh biếc bóng tre; có thể nhìn thấy những bến nước trong vắt có con đò nằm gối bãi yên bình; có thể nhìn thấy cả vùng ngã ba sông có đoàn thuyền tấp nập ngược xuôi trong màn sương sớm; có thể nhìn thấy Mũi Viết huyền thoại và chợ Tréo cổ kính xa xưa; có thể thấu hiểu được cảm xúc và tình yêu của Đại tướng khi đứng ngắm nhìn dòng sông Kiến Giang, dòng sông quê hương trong buổi sớm mai ấy.

anh-du-thi-1

Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên cầu Xuân Phong bắc qua sông Kiến Giang. (Ảnh: Phan Thị Thuận).

Nhà văn Nga nổi tiếng I-li-a Ê-ren-bua trong tác phẩm “Lòng yêu nước” có viết: “Lòng yêu nước ban đầu là yêu những vật tầm thường nhất, yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông, yêu vị thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh (…) Dòng suối đổ vào sông, sông đổ vào dải trường giang Vôn – ga, con sông Vôn – ga đi ra biển. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu quê hương trở nên tình yêu Tổ quốc”. Tìm hiểu những kỷ niệm của vị Đại tướng nhân dân, những thói quen và những niềm yêu thích nho nhỏ của vị Đại tướng nhân dân cũng là một cách để hiểu hơn về cội nguồn tạo nên tình yêu nước nồng nàn và sâu sắc của Người. Đó cũng chính là cội nguồn sức mạnh vô song đã giúp ông lãnh đạo Quân đội lập nên những chiến công vang dội năm châu chấn động địa cầu, góp phần quan trọng đưa Quân đội Nhân dân Việt Nam từ buổi đầu thành lập còn non trẻ trở thành một lực lượng tinh nhuệ có thể bách chiến bách thắng mọi kẻ thù xâm lược hùng mạnh nhất.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>