Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: Việc càng khó, càng muốn làm

Tác giả: Hồng Thanh Quang

Cha tôi năm nay gần 90 tuổi, nguyên là một sĩ quan của Đoàn 559, từng hơn mười năm lăn lộn ở Trường Sơn. Những năm gần đây, mỗi khi có thời gian cùng ngồi trò chuyện với ông, nhớ lại “thời trung niên sôi nổi” của ông trong chiến tranh, tôi thường nghe thấy ông nhắc tới vị thủ trưởng cũ của mình, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, với những lời trầm trồ, kính trọng nhất.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Tư lệnh Trưởng Đồng Sỹ Nguyên và Chính ủy Đặng Tính đến thăm bộ đội Trường Sơn. Ảnh: Internet

Và cha tôi luôn rất quan tâm tới tất cả những gì liên quan tới người cựu Tư lệnh của Bộ đội Trường Sơn trong đời sống hôm nay. Ông vẫn theo thói quen cũ là rất tin vào những câu nói của người thủ trưởng vì ông đã từng không chỉ một lần chứng kiến, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đã có những quyết định táo bạo và bất ngờ đầy hiệu quả thế nào để Bộ đội Trường Sơn tạo nên được bước ngoặt lớn và hoàn thành nhiệm vụ tối quan trọng của mình trong chiến tranh với những mất mát hy sinh được giảm thiểu nhất. Thực sự tôi vẫn nghĩ những người như cha tôi là một thế hệ may mắn vì được ở gần những vị thủ trưởng như thế.

Cá nhân tôi, một kẻ hậu sinh, cũng rất tò mò muốn được biết gần về con người mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã từng nhận xét rằng: “Đồng chí là một cán bộ đảng viên mẫu mực có phẩm chất trong sáng, sống trung thực, khiêm tốn, giản dị. Đồng chí là người hoạt động thực tiễn sôi nổi, sâu sát, có hiệu quả, nói đi đôi với làm, có tư duy đổi mới, có tinh thần quyết đoán, dám chịu trách nhiệm. Đồng chí Đồng Sỹ Nguyên – một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội ta. Đối với tôi, tướng Đồng Sỹ Nguyên là một trong những người đồng chí, người bạn chiến đấu thân thiết gần gũi suốt cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc mà tôi rất tin và quý mến”.

Chính vì thế nên tôi đã nhờ người bạn vong niên, anh Nguyễn Sỹ Hưng, con trai của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, sắp xếp cho tôi được gặp bố anh. Anh Nguyễn Sỹ Hưng từng là một sĩ quan không quân, sau về Vietnam Airlines và làm tới chức Chủ tịch Hội đồng Quản trị nhưng lại rất mê việc viết văn, dịch sách. Chính vì thú vui này của anh nên tôi mới có hạnh ngộ được tương đối thân với anh từ không chỉ một năm nay.

Cuộc trò chuyện này với Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, diễn ra tại nhà riêng của ông, một ngôi nhà có khuôn viên đẹp, xanh mát bóng cây nhưng trong nhà vẫn với kiểu bài trí giản dị mà tôi đã quen từ thời ở các khu tập thể quân đội thời chiến tranh.

Ở tuổi cửu thập, Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên vẫn giữ nguyên phong cách thẳng thắn, mạnh mẽ mà vẫn anh minh tinh tế. Ông hay sử dụng những từ mạnh… Tôi không dám lạm dụng thời gian của ông nên mới chỉ hỏi được một số ít chuyện trong cuộc đời hoạt động cách mạng phong phú và không bao giờ là dễ dàng của ông.

Tôi tự chọn tên cho tôi

- Nhà thơ Hồng Thanh Quang: Đối với các thế hệ hậu sinh như chúng tôi hôm nay thì ông cũng là một trong những nhân vật huyền thoại từ một thời rất hào hùng của đất nước. Ngay cả cái tên mà ông đang mang cũng đã làm nảy sinh ra bao nhiêu câu chuyện. Có người kể là tên thật của ông vốn là Nguyễn Sỹ Đồng, có đúng vậy không ạ?

- Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: Không phải là Nguyễn Sỹ Đồng đâu. Tên cha mẹ đặt cho tôi là Nguyễn Hữu Vũ. Khi tham gia hoạt động cách mạng, tôi lấy bí danh là Đồng, đến khi tham gia bầu cử Quốc hội năm 1946 đã lấy tên là Nguyễn Văn Đồng. Rồi sau Cách mạng tháng 8, vào kháng chiến, lúc hoạt động ở địch hậu thì tôi mới lấy tên họ là Đồng Sỹ Nguyên.


Ảnh: Nguyễn Thiêm

Chứ còn cái tên Nguyễn Sỹ Đồng là do một nhà báo X. (vì tôn trọng đồng nghiệp lớn tuổi hơn tôi nên tôi đã xin phép được ghi tắt tên họ nhà báo này – HTQ) viết không chính xác, tôi đã yêu cầu tờ báo đó đính chính nhưng họ cứ lờ đi. Ngay cả sự việc nói trong bài báo đó cũng là tầm bậy, không có đâu. Tôi rất bức xúc vì chuyện đó vì họ bảo tên tôi là do Bác Hồ đặt cho. Nói bất cứ chuyện gì có liên quan tới Bác Hồ thì đều phải thận trọng và trung thực, có sao nói vậy chứ không được bịa ra.

- Không phải Bác Hồ đã đặt cho ông cái tên Đồng Sỹ Nguyên?

- Không phải. Tôi tự chọn tên cho tôi.

- Liệu trong cái tên này ông có gửi gắm gì không hay chỉ là tình cờ như thế thôi ạ? “Đồng” có nghĩa là chung, như đồng chí ấy?

- Thời hoạt động bí mật thì cứ chọn ra một cái tên để gọi nhau cho nó tiện. Đồng là cái tên đầu tiên tôi chọn làm bí danh năm 1937. Về sau, tôi muốn giữ cái chữ “đồng” đó làm kỉ niệm nên dù chọn bí danh gì tôi vẫn để chữ đó lại.

- Ông vừa nói rằng, ông có bí danh là Đồng năm 1937. Khi ấy, ông mới 14 tuổi. Ông đã tham gia hoạt động cách mạng từ sớm vậy ư?

- Thực sự là tôi may mắn sớm được sự dìu dắt những người anh cách mạng cùng quê. Tôi sinh ra ở thôn Trung, xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, một miền quê gắn bó rất chặt chẽ với sông Gianh. Gia đình tôi nghèo lắm, cha tôi mất khi tôi mới 10 tuổi, để lại mình mẹ tôi phải nuôi cả 7 người con. (Mẹ tôi mất năm 1982, thọ 100 tuổi!). Tôi là con thứ 5. Nhà nghèo nhưng mẹ tôi vẫn cố cho chị em tôi ăn học, nhất là tôi. Khi tôi khoảng 12 tuổi, tôi tình cờ được quen với anh Tế, làm nghề thợ may ở chợ Sải. Về sau tôi mới biết, anh Tế chính là một đảng viên cộng sản từ những năm 30, từng bị giặc bắt giam. Ra tù, anh mới chọn nghề làm thợ may để độ nhật và cũng để có vỏ bọc mà tiếp tục tuyên truyền cách mạng. Chính anh Tế là người dần dà giác ngộ cách mạng cho tôi. Và năm 1938, anh Tế giới thiệu tôi vào Đảng.

Mạnh bạo, chứ không phiêu lưu

- Tôi biết là trong cuộc đời hoạt động của mình, ông đã từng đảm đương nhiều công việc khác nhau. Nhưng trong ký ức của rất nhiều người, ông trước hết vẫn nổi bật lên là vị Tư lệnh của chiến trường Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh. Bây giờ, sau rất nhiều năm trôi qua thì ông còn giữ lại được kỷ niệm gì sâu sắc nhất về con đường Hồ Chí Minh và những người lính của ông ở trên dải Trường Sơn?

- Đúng là tôi đã phải trải qua rất nhiều công việc, có việc chỉ phụ trách được có 5 tháng. Và thời kỳ công việc coi như là ổn định nhất thì đúng là 10 năm ở Trường Sơn.

- Ông cảm thấy Trường Sơn đã giúp ông thu nhận được những kinh nghiệm gì?

- Có thể nói thế này, Trường Sơn chính là nơi mà tôi thể hiện được những kiến thức quân sự đã học được ở trường, ở Học viện Quân sự cao cấp. Hay nói cách khác, đó là nơi tôi thực hiện ý thức quân sự của cả quá trình ở trong quân đội, không phải chỉ riêng Học viện. Bởi chính ở Trường Sơn, tôi là người lãnh đạo chủ chốt cho nên tôi có điều kiện để cùng với tập thể quyết định những việc trọng đại.

- Tôi nhớ đã đọc được ở đâu đó rằng, năm 1958, khi được phong quân hàm đại tá, ông mới 35 tuổi. Và năm 1964, sau khi đi học ở Học viện Quân sự cao cấp, ông đã được phong làm Tổng Tham mưu phó. Khi ấy, ông cũng chỉ mới 41 tuổi… Bây giờ, ở tuổi tứ thập, cùng lắm chỉ có thể lên tới cán bộ cấp sư đoàn cũng đã là nhanh lắm rồi!

- Ngay năm 1965, tôi đã được cử vào làm Chính ủy kiêm Bí thư Quân khu 4 cùng với Tư lệnh Nam Long. Với anh Nam Long thì chúng tôi đã có kỷ niệm với nhau từ những năm kháng chiến chống Pháp.

Năm 1949, khi được đi học lớp trung cao cấp quân sự ở Việt Bắc do Thiếu tướng Trần Tử Bình và Thiếu tướng Lê Thiết Hùng phụ trách, tôi đã được chỉ định làm Chính trị viên Đại đội học viên, kiêm Bí thư Chi bộ nhà trường, còn anh Nam Long làm Đại đội trưởng. Giờ gặp lại nhau ở Quân khu 4 thì rất vui. Anh Nam Long là người dân tộc, nhưng là con người quý lắm, chất phác, bản lĩnh, trung thành, lại rất có tình với đồng chí đồng đội. Anh ấy là Tư lệnh, tôi là Chính ủy nhưng những ý kiến mà tôi nêu ra thì anh đều ủng hộ hết.

Ví dụ, tôi nói, bây giờ phải tổ chức mạng lưới phòng không của Quân khu 4 thành chiến tranh nhân dân thực sự chứ không phải chiến tranh nhân dân chỉ trên danh nghĩa thì vấn đề thứ nhất là, phải tổ chức lưới lửa phòng không nhiều tầng, nhiều lớp, từ trọng điểm ra đến thôn xóm. Anh Nam Long nghe thế thì rất ủng hộ.

Một vấn đề tổ chức lưới lửa phòng không nhiều tầng, nhiều lớp để thể hiện triệt để quan điểm chiến tranh nhân dân, công nghệ và quân sự đến đó. Thứ hai, vì vũ khí mình ít mà không quân địch lại mạnh nên mình phải biết cách kết hợp thật với giả, trận địa thật với trận địa giả, thực hiện nghi binh có nghệ thuật và cơ động. Cho nên cứ dùng thợ mộc làm trận địa bằng cây phi lao đặt ở trên…

- Những ngọn đồi cao…

- Đúng thế. Nhưng radar thì lại phải là thật.

- Radar thật, nhưng súng thì giả?

- Radar thật, còn súng thì giả. Lúc đó mới thật sự là nghi binh. Rồi mình cũng phải để một hai khẩu đội ở xung quanh bắn thật…

- Phải hư hư thực thực chứ hoàn toàn là giả thì địch nó sẽ không dễ bị mắc lừa.

- Nếu chỉ nghi binh theo kiểu thô sơ thì không ăn được đâu

- Đan xen cả thật lẫn giả trong đấy. Đó là “nguyên tắc vàng” không chỉ của phép nghi binh mà còn của rất nhiều sự trên đời (cười).

- (Cũng cười): Thứ ba là phải kết hợp vừa chốt trận địa, vừa cơ động linh hoạt để phản tập kích bất ngờ vào kẻ địch. Thí dụ khi máy bay địch đánh cầu Cấm thì vì cụm pháo ở khu vực đó yếu nên mình phải chi viện, dùng cả một đại đội đi tới đó, đi ban ngày, vừa đi vừa bắn. Hạ được hai máy bay…

- Tôi nghe nói ông thường đưa ra những giải pháp bất ngờ với tư duy thông thường khi đó nên cũng hay gặp những sự chưa hẳn đồng thuận, có đúng vậy không ạ?

- Những việc làm trên đều được Tư lệnh Nam Long ủng hộ nên đều thực hiện được. Còn tới chuyện sau đây, mặc dù cũng được Tư lệnh ủng hộ, nhưng mình vẫn bị gay go. Số là, khi ấy Liên Xô có chi viện cho nước ta mấy bộ đèn chiếu bắn ban đêm, Quân khu 4 được cấp một bộ 6 chiếc.

Anh em mang về cất trong kho. Tôi mới bàn với anh Nam Long và được anh đồng ý cho mang ra sử dụng, để bắn ban đêm khi máy bay địch vào. Khi 7 máy bay địch rầm rộ tiến vào bầu trời trên thành Vinh thì đèn của ta chiếu lên sáng rực cả. Chúng hãi quá nên vội vàng tháo chạy ngay.

- Không vào ném bom nữa?

- Không vào ném bom nữa. Mình bắn vu vơ thôi mà nó cũng không vào nữa. Và cũng thấy lạ, tại sao…

- Tại sao Việt Nam lại có loại đèn này?

- Tại sao Việt Nam lại có loại đèn này? Thế nhưng, trong lúc ấy thì một đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy Nghệ An lại điện cho Trung ương để phản đối, cho rằng làm thế là mạo hiểm. Cho nên “ông” Tổng cục Chính trị đã cử người vào. Gặp tôi, tôi bảo, Liên Xô họ viện trợ đèn cho mình để mình bắn chứ có phải để cất trong kho đâu, sao các anh phí phạm thế! Thế nhưng, có người nói, ban đêm thì đèn pin cũng phải cấm, khăn mặt trắng cũng không được phơi ngoài sân… Buồn cười lắm.

- Mỗi thời có một kiểu quá đà của nó… Thế ông có vì vụ này mà bị “xử lý” gì không?

- Cách nghĩ ấy, theo tôi, là do kiến thức quân sự kém và sự am hiểu binh khí kỹ thuật cũng kém. Có trong tay vũ khí khí tài rất tốt nhưng cất trong kho, đấy là có tội… Thế nhưng, có đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy gửi điện ra Trung ương. Tôi nghe nói là khi đọc bức điện này, anh Ba (đồng chí Lê Duẩn – HTQ) cứ cười. Và thế là tôi thôi làm Chính ủy Quân khu 4.

One thought on “Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên: Việc càng khó, càng muốn làm

  1. Pingback: Đường mòn vô địch | Quảng Bình Quan

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>